Hồ Tà Đùng, tức lòng hồ thủy điện Đồng Nai 3, là mặt nước lớn nằm ở vùng láng giềng của xã Quảng Khê; với người Quảng Khê, hồ là nơi kiếm sống, là con đường ngang qua và là cảnh quen nhìn thấy từ đồi cao, hơn là một điểm du lịch. Phần lớn vùng hồ và vườn quốc gia mang tên Tà Đùng thuộc xã Tà Đùng mới (gồm Đắk Som và Đắk R'Măng cũ), không thuộc Quảng Khê.
Bài này không phải cẩm nang tham quan Tà Đùng. Nó đứng ở phía Quảng Khê để nhìn mặt nước láng giềng: hồ đã mang lại những nghề gì cho người trong xã, ảnh hưởng ra sao tới đất đai, đường sá, dịch vụ, và người ở đây cần biết những gì khi sống cạnh một hồ thủy điện lớn.
Những ai muốn đi tham quan hồ, tìm điểm ngắm cảnh hay chỗ lưu trú nên tìm thông tin của chính địa phương Tà Đùng. Ở đây chỉ nói những gì liên quan tới đời sống và kinh tế của xã Quảng Khê.
Hồ Tà Đùng ở đâu so với Quảng Khê
Hồ hình thành khi đập thủy điện Đồng Nai 3 chặn dòng sông Đồng Nai ở thượng nguồn, nước dâng lên ngập các thung lũng giữa đồi, để lại nhiều đảo nhỏ là đỉnh đồi cũ nhô lên khỏi mặt nước. Vùng hồ nằm ở phía nam của khu vực Đắk Glong cũ, giáp với vùng Di Linh và Bảo Lâm của Lâm Đồng cũ bên kia sông.
Sau sắp xếp đơn vị hành chính từ 7/2025, vùng trung tâm của hồ và Vườn quốc gia Tà Đùng gắn với xã Tà Đùng mới. Quảng Khê là xã láng giềng nằm trên trục quốc lộ 28; một phần vùng ảnh hưởng của hồ và các công trình thủy điện chạm tới địa bàn Quảng Khê và Đắk Plao cũ. Ranh giới chi tiết giữa các xã ven hồ nên tra theo tài liệu chính thức của tỉnh hoặc hỏi UBND xã.
Từ một số điểm cao trên đường và trên đồi trong vùng, người ta có thể nhìn thấy các mảng nước của hồ lẫn giữa rừng và đồi. Vì gần như vậy, hồ là một phần của bối cảnh sống ở Quảng Khê dù phần lớn mặt nước không nằm trong địa giới xã.
Những nghề người Quảng Khê làm quanh hồ
Đánh bắt cá. Một số hộ ở các xã ven hồ, trong đó có người Quảng Khê, đánh cá bằng lưới, câu trên hồ, làm nghề như một nguồn thu thêm bên cạnh vườn cà phê. Nghề này phụ thuộc vào mùa nước và quy định khai thác thủy sản trên hồ chứa.
Nuôi cá lồng. Mặt nước rộng, sâu mở ra khả năng nuôi cá lồng. Đây là nghề cần vốn, cần giấy phép và chịu nhiều rủi ro về thời tiết, mực nước, chất lượng nước.
Chở thuyền. Ở nơi đường bộ vòng xa, thuyền là phương tiện qua lại giữa các bờ, chở người, nông sản, vật tư. Một số hộ làm thêm nghề chở thuyền, cần bảo đảm điều kiện an toàn và giấy tờ theo quy định.
Dịch vụ cho khách ghé. Khách đi tham quan vùng hồ thường đi qua quốc lộ 28; quán ăn, quán cà phê, chỗ đổ xăng, sửa xe dọc đường ở Quảng Khê có thêm khách vào cuối tuần và mùa khô.
Cung ứng cho vùng hồ. Người Quảng Khê cung cấp nông sản, thực phẩm, vật liệu xây dựng, công lao động cho các cơ sở hoạt động quanh hồ.
Hồ và đất đai: ven hồ, đất bán ngập và giá trị đất
Mặt nước lớn và cảnh quan hồ làm nhiều người bên ngoài quan tâm tới đất quanh vùng, nhất là đất có tầm nhìn ra hồ. Ở nhiều vùng ven hồ thủy điện trên cả nước, điều này dẫn tới hiện tượng mua bán, phân lô đất nông nghiệp, xây dựng trên đất không được phép. Người dân và người mua từ nơi khác nên hiểu rằng đất ven hồ chứa thủy điện thường chịu nhiều quy định chặt chẽ.
Có những phần đất nằm trong hành lang bảo vệ hồ chứa, đất bán ngập lộ ra trong mùa khô rồi ngập lại trong mùa mưa, đất rừng phòng hộ hay đất thuộc vườn quốc gia. Những loại đất này không thể tự ý xây dựng hay chuyển mục đích. Mua bán đất không rõ loại đất, không rõ ranh giới, chỉ dựa vào giấy tay là rủi ro lớn.
Trang này không bàn giá đất và không khuyên mua bán. Với bất kỳ giao dịch đất nào trong vùng, hãy kiểm tra thông tin quy hoạch, loại đất, ranh giới ở UBND xã và cơ quan đất đai của tỉnh trước khi đặt cọc. Chi tiết về thủ tục đất đai có trong mục thủ tục và đời sống của trang.
Đường đi qua: quốc lộ 28 và các tuyến vào vùng hồ
Phần lớn khách và hàng hoá đến vùng hồ đều đi qua quốc lộ 28, trục chính nối Gia Nghĩa với Di Linh chạy qua Quảng Khê. Từ đường lớn, các tuyến đường nhánh dẫn vào các xã ven hồ, có đoạn dốc, quanh co, mặt đường thay đổi theo mùa. Mùa mưa, một số đoạn đường đất có thể lầy, trơn hoặc bị sạt lở.
Đối với Quảng Khê, việc khách đi qua mang lại cơ hội nhưng cũng đặt ra thách thức về an toàn giao thông. Xe khách, xe du lịch và xe chở nông sản cùng dùng một con đường đèo, có khi lái xe lạ đường không quen dốc. Người dân ven đường, nhất là trẻ em đi học, cần được nhắc về những thời điểm đông xe.
Thông tin chi tiết về đi lại trên quốc lộ 28 nằm trong mục giao thông của trang. Ở đây chỉ cần nhớ rằng hồ Tà Đùng làm tăng lượng người qua lại trên đường của xã, và điều đó có ảnh hưởng tới đời sống, buôn bán dọc đường.
Mùa khô, mùa mưa trên hồ
Đời sống quanh hồ thay đổi theo mực nước. Cuối mùa mưa, hồ thường đầy, mặt nước lan rộng tới sát chân đồi, nhiều lối mòn ven hồ ngập, thuyền là cách đi lại thuận tiện giữa một số điểm. Đây cũng là lúc nước hồ còn đục do bùn đất từ các suối đổ về, cá nuôi lồng dễ gặp vấn đề vì nước thay đổi nhanh.
Sang mùa khô, mực nước hạ dần, bờ hồ lùi xa, để lộ những dải đất bán ngập màu nâu đỏ và những gốc cây cũ của thời trước khi có hồ. Có nơi người dân tận dụng đất lộ ra để trồng ngắn ngày, nhưng phải chấp nhận thu hoạch trước khi nước lên trở lại, và không được làm trái quy định về hành lang bảo vệ hồ. Bến thuyền phải dời theo mép nước.
Cuối mùa khô cũng là thời gian khách đến vùng hồ nhiều hơn vì trời ít mưa, đường dễ đi. Với các dịch vụ dọc quốc lộ 28 qua Quảng Khê, đây thường là mùa có thêm khách. Ngược lại, giữa mùa mưa, đường trơn, nhiều sương mù, lượng khách giảm hẳn.
Giữ hồ sạch: phần việc của xã láng giềng
Nước của hồ đến từ các suối trong vùng, trong đó có những suối chảy qua vườn, qua khu dân cư của Quảng Khê và các xã xung quanh. Rác thải sinh hoạt vứt xuống khe suối, vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật, nước thải chăn nuôi, nước rửa bình phun đều có thể theo dòng chảy về hồ, đặc biệt sau những trận mưa lớn.
Hồ là nơi nuôi cá, nơi một số người lấy nước dùng, và là cảnh quan mà cả vùng trông vào để thu hút khách. Một mặt hồ đầy rác nổi hay nước có mùi do tảo nở sẽ làm hỏng tất cả những điều đó. Vì vậy, chuyện thu gom rác ở thôn, xử lý chất thải chăn nuôi, thu gom bao bì thuốc ở Quảng Khê cũng là chuyện giữ hồ.
Những việc thiết thực: phân loại và đưa rác tới nơi thu gom thay vì đổ xuống khe; làm hầm ủ hoặc hố xử lý phân chuồng xa suối; không xả nước thải trực tiếp ra suối; tham gia các đợt dọn vệ sinh ven suối của thôn. Đó là những việc nhỏ nhưng nếu nhiều nhà cùng làm thì nước về hồ sạch hơn rõ rệt.
Người sống gần hồ nên biết gì
Sống cạnh một hồ thủy điện lớn không giống sống cạnh một dòng suối. Một vài điều người dân Quảng Khê và người mới đến nên ghi nhớ:
- Mực nước hồ thay đổi theo mùa và theo vận hành nhà máy; bãi đất lộ ra mùa khô có thể ngập lại khi nước lên.
- Hồ sâu, bờ dốc, đáy bùn; tắm hồ, bơi ra xa bờ là nguy hiểm, nhất là với trẻ em.
- Đi thuyền phải có áo phao, không chở quá tải, không đi khi trời giông gió.
- Không lấn chiếm đất ven hồ, không xây dựng trong hành lang bảo vệ khi chưa được phép.
- Không đổ rác, chất thải, vỏ chai thuốc bảo vệ thực vật xuống hồ hay suối đổ về hồ.
- Khai thác cá, nuôi cá, lấy nước từ hồ đều có quy định; hỏi UBND xã trước khi làm.
Các bài khác trong mục sông hồ của trang đi sâu vào từng chuyện: đánh cá, nuôi cá lồng, an toàn mùa xả lũ, nước tưới và rừng đầu nguồn.
Hồ Tà Đùng và tương lai kinh tế của xã
Sự hiện diện của một hồ lớn có cảnh quan đẹp ở bên cạnh mở ra hướng phát triển dịch vụ cho vùng, như ăn uống, lưu trú nhỏ, đưa đón khách, bán đặc sản. Tuy vậy, kinh tế chính của Quảng Khê vẫn là nông nghiệp với cà phê, tiêu, cây ăn trái. Dịch vụ gắn với hồ là phần bổ sung, chủ yếu tập trung dọc trục đường và gần các điểm đón khách.
Việc phát triển du lịch và dịch vụ quanh hồ phụ thuộc vào quy hoạch của tỉnh, các quy định bảo vệ hồ chứa và vườn quốc gia. Người dân muốn làm dịch vụ nên tìm hiểu quy định kinh doanh, an toàn thực phẩm, an toàn đường thuỷ, thay vì đầu tư theo phong trào.
Với nhiều gia đình ở Quảng Khê, hồ Tà Đùng sẽ tiếp tục là một láng giềng quen thuộc: nơi đi đánh cá cuối tuần, nơi bạn bè ở xa về muốn ghé qua, và là lời nhắc thường xuyên rằng nước, rừng và đất của vùng này gắn chặt với nhau.
Câu hỏi thường gặp
Hồ Tà Đùng có thuộc xã Quảng Khê không?
Phần lớn vùng hồ và Vườn quốc gia Tà Đùng gắn với xã Tà Đùng mới, gồm Đắk Som và Đắk R'Măng cũ. Quảng Khê là xã láng giềng trên quốc lộ 28, chịu ảnh hưởng của hồ và các công trình thủy điện. Ranh giới chi tiết nên hỏi chính quyền xã.
Người Quảng Khê làm những nghề gì liên quan tới hồ?
Một số hộ đánh bắt cá, nuôi cá lồng, chở thuyền, làm dịch vụ ăn uống và sửa xe dọc đường cho khách đi qua, cung cấp nông sản, vật liệu và công lao động cho các cơ sở quanh hồ. Nông nghiệp vẫn là nguồn sống chính.
Mua đất ven hồ Tà Đùng có cần lưu ý gì?
Đất ven hồ chứa thủy điện thường chịu nhiều quy định: hành lang bảo vệ hồ, đất bán ngập, đất rừng, đất vườn quốc gia. Hãy kiểm tra loại đất, quy hoạch và ranh giới ở UBND xã và cơ quan đất đai trước khi giao dịch.
Tắm hồ Tà Đùng có an toàn không?
Hồ sâu, bờ dốc, đáy bùn và mực nước thay đổi, nên tắm hồ hay bơi xa bờ là nguy hiểm, đặc biệt với trẻ em và người không biết bơi. Khi đi thuyền phải mặc áo phao và không đi lúc giông gió.
Từ Quảng Khê đi vào vùng hồ bằng đường nào?
Từ quốc lộ 28 có các tuyến đường nhánh dẫn vào các xã ven hồ. Đường có đoạn dốc, quanh co, mùa mưa có thể lầy hoặc sạt lở. Nên hỏi tình trạng đường hiện tại trước khi đi, nhất là vào mùa mưa.