Quốc lộ 28 là trục chính đi qua trung tâm Quảng Khê, nối Gia Nghĩa với Di Linh và xa hơn với Đà Lạt, Phan Thiết; dọc tuyến là chỗ của quán ăn, quán cà phê, tiệm sửa xe, tạp hoá, nhà nghỉ phục vụ ba nhóm khách: dân trong xã, người đi công tác, và tài xế, hành khách đi đường dài. Mở cửa hàng ở đây tiện khách nhưng phải tôn trọng hành lang an toàn đường bộ, quy định đấu nối, và với ngành ăn uống, lưu trú, các điều kiện riêng.
Lưu lượng trên quốc lộ 28 thay đổi theo mùa: tăng mạnh vào mùa thu hoạch cà phê khi xe tải chở nông sản chạy liên tục, vào dịp lễ Tết khi người đi về giữa các tỉnh, và giảm khi mùa mưa có đoạn sạt lở. Bài này giúp người định mở cửa hàng hiểu khách hàng, chọn mặt bằng, nắm các quy định cơ bản và những rủi ro riêng của kinh doanh bên đường đèo.
Ai dừng lại ở Quảng Khê
Nhóm khách đầu tiên là dân trong xã và các thôn lân cận: họ mua sắm, ăn sáng, uống cà phê ở trung tâm xã. Nhóm này đều đặn quanh năm, tăng sau mùa bán cà phê khi tiền về.
Nhóm thứ hai là người đi công tác, làm việc: cán bộ, kỹ sư, nhân viên các công ty thủy điện, lâm nghiệp, xây dựng, người đi thu mua nông sản, người giao hàng. Họ cần bữa trưa nhanh, chỗ nghỉ qua đêm sạch sẽ, cà phê ngồi làm việc. Với Quảng Khê, nơi từng là huyện lỵ, nhóm khách này từng khá đông; sau khi bỏ cấp huyện, một phần hoạt động hành chính chuyển đi, lượng khách công vụ có thể thay đổi.
Nhóm thứ ba là khách đi đường dài: tài xế xe tải, xe khách, người đi xe riêng giữa Gia Nghĩa và Di Linh, Đà Lạt, hay khách du lịch đi cung đường cao nguyên. Họ cần chỗ đỗ xe rộng, nhà vệ sinh sạch, đồ ăn nhanh, nước uống, đổ xăng, sửa xe khi có sự cố. Đây là nhóm khách lớn nhất về số lượt, nhưng cũng kén nhất: một nhà vệ sinh bẩn là lần sau họ đi thẳng.
Mỗi nhóm khách cần một kiểu cửa hàng khác nhau. Quán phục vụ dân địa phương cần giá phải chăng, món quen, mở sớm; quán phục vụ khách công vụ cần sạch sẽ, nhanh, có hoá đơn khi khách cần; điểm dừng cho khách đường dài cần chỗ đỗ, nhà vệ sinh, đồ ăn mang đi. Cố gắng phục vụ cả ba nhóm cùng lúc trên một mặt bằng nhỏ thường không làm tốt nhóm nào.
Chọn mặt bằng: những điều quan trọng hơn mặt tiền đẹp
Chỗ đỗ xe. Khách đi đường chỉ dừng khi đỗ xe dễ và an toàn. Mặt bằng có sân rộng, đủ cho xe tải, xe khách quay đầu có lợi thế lớn hơn mặt tiền đẹp mà khách phải đỗ dưới lòng đường.
Tầm nhìn khi xe đến. Cửa hàng nằm sau khúc cua, giữa đoạn dốc, khách không kịp thấy để giảm tốc, và xe ra vào ở đó cũng nguy hiểm. Đoạn đường thẳng, bằng phẳng, nhìn thấy từ xa là vị trí tốt hơn.
Hướng xe. Ở đường đèo hai làn, khách đi chiều nào thì dừng bên phía chiều đó dễ hơn. Quan sát xem lưu lượng chiều nào nhiều vào giờ ăn, mùa vụ.
Nước và điện. Quán ăn, nhà nghỉ cần nước sạch ổn định cả mùa khô. Mặt bằng có giếng khoan tốt hoặc nước máy là điểm cộng thật sự.
Pháp lý mặt bằng. Thuê hoặc mua đất bên quốc lộ cần kiểm tra phần nào thuộc hành lang an toàn đường bộ, phần nào là đất của mình, có nằm trong dự án mở rộng đường không.
Hành lang an toàn đường bộ và đấu nối vào quốc lộ
Hai bên quốc lộ có hành lang an toàn đường bộ, là phần đất dành cho bảo vệ, mở rộng và an toàn giao thông. Trong hành lang này không được xây dựng công trình kiên cố, không để hàng hoá, mái che, biển quảng cáo lấn chiếm. Cửa hàng ở nhiều thị trấn ven quốc lộ trên cả nước từng phải tháo dỡ phần lấn hành lang trong các đợt chỉnh trang, và chi phí đó luôn đổ lên chủ cửa hàng.
Đường ra vào cửa hàng từ quốc lộ là "đấu nối". Đấu nối trực tiếp vào quốc lộ phải được cơ quan quản lý đường bộ chấp thuận, phù hợp quy hoạch đấu nối; cơ sở kinh doanh lớn như cửa hàng xăng dầu, trạm dừng nghỉ đặc biệt cần làm việc này từ đầu. Cửa hàng nhỏ dùng lối ra vào chung của khu dân cư thì ít vướng hơn, nhưng vẫn không được tự ý làm dốc, đổ bê tông lên lề đường.
Trước khi xây cửa hàng mới bên quốc lộ 28, hỏi UBND xã và cơ quan quản lý đường bộ về phạm vi hành lang tại vị trí của bạn. Chi phí một buổi đi hỏi rẻ hơn rất nhiều so với chi phí đập bỏ một phần cửa hàng.
Điều kiện riêng theo loại cửa hàng
Ngoài đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, mỗi loại cửa hàng bên đường có điều kiện riêng. Bảng tóm tắt theo nguyên tắc chung:
| Loại cửa hàng | Điều kiện chính | Rủi ro hay gặp |
|---|---|---|
| Quán ăn, quán cơm | An toàn thực phẩm, nguồn gốc nguyên liệu, nước sạch, xử lý chất thải | Ngộ độc thực phẩm khi đông khách mùa cao điểm |
| Quán cà phê, giải khát | An toàn thực phẩm theo loại hình | Đá, nước không đảm bảo vệ sinh |
| Nhà nghỉ | An ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, khai báo lưu trú | Khách không khai báo, cháy do điện |
| Tiệm sửa xe, vá lốp | Không có điều kiện riêng lớn; quản lý dầu nhớt thải | Lấn hành lang, đổ dầu thải ra rãnh |
| Cửa hàng xăng dầu | Điều kiện kinh doanh xăng dầu, đấu nối, phòng cháy, môi trường | Thủ tục dài, vốn lớn |
| Bán nông sản, đặc sản cho khách | Nguồn gốc, ghi nhãn với hàng đóng gói | Hàng không rõ nguồn gốc gắn mác đặc sản |
Với quán ăn, nhà nghỉ, thẩm quyền cấp giấy và kiểm tra được phân lại sau khi bỏ cấp huyện; hỏi bộ phận tiếp nhận của xã để biết nộp ở đâu.
Mùa vụ và nhịp kinh doanh bên đường
Cửa hàng bên quốc lộ ở Quảng Khê sống theo nhịp mùa của cả vùng. Mùa thu hoạch cà phê, xe tải chạy nhiều, tài xế cần ăn uống, nghỉ ngơi, sửa xe; tiệm vá lốp, sửa xe tải làm cả đêm. Dịp Tết, người về quê và đi lại giữa các tỉnh đông, quán ăn, cà phê đông khách. Mùa mưa, khi có đoạn sạt lở hoặc đường trơn, lượng xe giảm, có ngày gần như vắng.
Kế hoạch nhân sự, nhập hàng nên bám theo nhịp đó. Quán ăn thuê thêm người vào mùa cao điểm, giảm thực đơn khi vắng khách để tránh đồ ăn tồn. Tiệm sửa xe chuẩn bị đủ lốp, săm, má phanh cho xe tải trước mùa thu hoạch. Nhà nghỉ cân nhắc giá theo mùa thay vì một giá cả năm.
Một rủi ro ít ai nghĩ đến là thay đổi tuyến đường: một đoạn tránh, một tuyến đường mới hoặc cao tốc trong vùng có thể làm lưu lượng qua trung tâm xã giảm. Theo dõi thông tin quy hoạch giao thông của tỉnh khi đầu tư lớn.
Bán nông sản, đặc sản cho khách đi đường
Khách đi đường dài thường muốn mua thứ gì đó mang về từ vùng mình đi qua. Ở Quảng Khê, thứ dễ bán nhất là những gì vùng này làm ra thật: cà phê rang xay từ vườn trong vùng, hồ tiêu, mắc ca, sầu riêng và trái cây đúng mùa, mật ong, các sản phẩm đóng gói của hợp tác xã địa phương. Nhiều điểm dừng chân trên các cung đường Tây Nguyên đã làm tốt việc này, kết hợp quán cà phê với góc bán nông sản.
Bán đặc sản cho khách lạ đòi hỏi sự trung thực nhiều hơn thường lệ, vì khách không có cách kiểm tra ngay. Cà phê trộn tạp chất, mật ong pha, hàng nơi khác dán mác địa phương, nếu bị phát hiện sẽ kéo cả điểm dừng chân xuống. Hàng đóng gói bán ra phải có nhãn ghi đủ thông tin theo quy định về ghi nhãn hàng hoá; hàng của hợp tác xã, cơ sở có chứng nhận sản phẩm OCOP hoặc chứng nhận chất lượng thì nên giữ giấy tờ để khách hỏi có cái mà trả lời.
Một mô hình đơn giản mà hiệu quả: hợp tác với vài hộ trồng, hợp tác xã trong xã, bán hàng của họ theo hình thức ký gửi hoặc mua đứt, giới thiệu rõ hàng từ vườn nào. Khách thích câu chuyện có thật về nơi sản phẩm được làm ra, và người trồng có thêm kênh bán lẻ với giá tốt hơn bán xô.
Dịch vụ tử tế là lợi thế cạnh tranh lớn nhất
Trên một tuyến đường dài, khách đi đường nhớ rất rõ chỗ nào họ được đối xử tử tế. Nhà vệ sinh sạch, có giấy, có nước; nước uống miễn phí cho tài xế; giá niêm yết rõ ràng; thái độ không chặt chém với khách lạ. Những thứ này tốn ít tiền nhưng làm khách quay lại và giới thiệu cho nhau, nhất là tài xế xe tải, xe khách, những người chạy tuyến này hằng tuần.
Ngược lại, chuyện chặt chém khách lạ, bán hàng kém chất lượng gắn mác đặc sản, gây khó dễ khi khách cần sửa xe gấp, lan đi rất nhanh trên mạng xã hội và các nhóm tài xế. Một đánh giá xấu trên bản đồ số có thể theo cửa hàng nhiều năm.
Cửa hàng bên đường cũng là bộ mặt của xã với người đi qua. Một Quảng Khê sạch sẽ, thân thiện bên quốc lộ là lý do để khách lần sau dừng lại lâu hơn, ở lại đêm, mua nông sản mang về, và đó là lợi ích chung của cả những người buôn bán ở đây.
Câu hỏi thường gặp
Mở quán ăn bên quốc lộ 28 ở Quảng Khê cần giấy tờ gì?
Đăng ký hộ kinh doanh hoặc doanh nghiệp, đáp ứng điều kiện an toàn thực phẩm theo loại hình (giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện hoặc bản cam kết tuỳ trường hợp), người chế biến có kiến thức an toàn thực phẩm, nước sạch, xử lý chất thải. Kiểm tra mặt bằng không lấn hành lang an toàn đường bộ.
Có được dựng mái che ra sát lề quốc lộ không?
Không được dựng công trình, mái che, biển quảng cáo lấn vào hành lang an toàn đường bộ. Phạm vi hành lang tại từng vị trí do cơ quan quản lý đường bộ xác định; hỏi trước khi làm để tránh bị buộc tháo dỡ.
Mở nhà nghỉ ở Quảng Khê cần lưu ý gì?
Ngoài đăng ký kinh doanh, nhà nghỉ phải đáp ứng điều kiện về an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, và khai báo lưu trú cho khách theo quy định cư trú. Hỏi công an xã trước khi đầu tư để thiết kế đúng yêu cầu.
Kinh doanh bên quốc lộ ở Quảng Khê đông khách vào mùa nào?
Thường đông vào mùa thu hoạch cà phê, khi xe chở nông sản chạy nhiều, và dịp lễ Tết khi người đi lại giữa các tỉnh tăng. Mùa mưa, nhất là khi có sạt lở, lưu lượng có thể giảm mạnh. Nên lập kế hoạch nhân sự và nhập hàng theo nhịp mùa này.
Làm đường ra vào cửa hàng từ quốc lộ có cần xin phép không?
Đấu nối trực tiếp vào quốc lộ phải được cơ quan quản lý đường bộ chấp thuận và phù hợp quy hoạch đấu nối, đặc biệt với cửa hàng xăng dầu, trạm dừng nghỉ. Không tự ý đổ dốc, bê tông lên lề đường; hỏi UBND xã và cơ quan quản lý đường bộ trước.