Vùng đồi rừng quanh Quảng Khê có nhiều suối nhỏ và thác nước chảy về thượng nguồn sông Đồng Nai, nhưng phần lớn không phải điểm du lịch có tên, có lối đi, có người quản lý; nhiều thác chỉ người trong thôn biết và đường vào là lối mòn qua vườn, qua rừng. Vì vậy, đi thác ở đây nghĩa là đi cùng người địa phương, chọn đúng mùa, và tôn trọng một số luật an toàn không có ngoại lệ.
Bài này không liệt kê tên thác vì nhiều thông tin trên mạng đặt sai vị trí hoặc đã cũ. Thay vào đó, bài hướng dẫn cách hỏi đường, hiểu mùa nước, nhận biết dấu hiệu lũ, tránh vùng hạ lưu thủy điện khi xả nước, và chuẩn bị cho một chuyến đi bộ ngắn qua rừng cao nguyên.
Suối và thác ở vùng này có đặc điểm gì
Địa hình Đắk Glong cũ là cao nguyên bị chia cắt mạnh: đồi cao xen thung hẹp, nước mưa trên các sườn đồi dồn nhanh xuống khe suối. Suối ở đây thường ngắn, dốc, lòng nhiều đá bazan đen và đá tảng. Ở những chỗ địa hình đổ gãy, nước tạo thành thác nhỏ, ghềnh và vũng sâu dưới chân thác.
Mùa khô, nhiều suối gần như cạn, chỉ còn những vũng nước đọng giữa đá; thác nhỏ trơ ra thành vách đá ẩm. Mùa mưa, cùng con suối ấy có thể chảy cuồn cuộn, nước đỏ đục phù sa, ầm ầm cả một quãng. Ảnh thác đẹp trên mạng thường chụp lúc nước vừa phải, giữa hai cực đó.
Nhiều suối chảy qua đất vườn, đất rừng do các đơn vị lâm nghiệp hay ban quản lý rừng quản lý, hoặc gần các bon làng. Lối vào có thể đi qua đất của một gia đình. Đây là lý do không nên tự ý mở đường vào thác theo ứng dụng bản đồ: bạn có thể đang đi xuyên vườn người khác hoặc vào vùng rừng cần xin phép.
Tìm đường: dựa vào người, không dựa vào tọa độ
Hỏi ở trung tâm xã trước. Chủ quán, người bán hàng ở chợ, người chạy xe ôm thường biết suối thác nào trong vùng đang có nước, đường vào có đi được không. Họ cũng biết thác nào đã có người gặp nạn, không nên xuống.
Thuê hoặc nhờ người dẫn. Với thác phải đi bộ qua rừng, đi cùng người địa phương an toàn hơn hẳn. Thỏa thuận rõ trước khi đi: đi đến đâu, mất bao lâu, cảm ơn người dẫn thế nào.
Hỏi về quyền vào. Nếu thác nằm trong khu rừng được quản lý, hoặc trên đất của bon làng, hỏi người dẫn có cần xin phép ai không. Đừng ngại hỏi chính quyền xã nếu không chắc.
Coi tọa độ trên mạng là gợi ý, không phải chỉ dẫn. Tọa độ có thể sai, đường có thể đã bị rào hay sạt. Đến nơi thấy lối đi không rõ ràng thì quay lại.
Báo cho người ở lại. Trước khi đi, nói với người ở chỗ nghỉ bạn đi thác nào, với ai, dự kiến về lúc mấy giờ.
Mùa nào đi thác
Mỗi mùa cho một kiểu thác khác nhau và một mức rủi ro khác nhau:
| Thời điểm | Cảnh thường thấy | Rủi ro chính |
|---|---|---|
| Giữa mùa khô | Suối cạn, thác nhỏ chỉ rỉ nước, đá lộ ra nhiều | Ít nguy hiểm nước, nhưng nắng nóng, đá trơn rêu khô vẫn trượt |
| Đầu mùa mưa | Nước bắt đầu về, thác có dòng đẹp, cây xanh lại | Mưa chiều nhanh, nước lên bất ngờ; vắt bắt đầu nhiều |
| Giữa mùa mưa | Thác mạnh, nước đục, tiếng ầm vang xa | Lũ ống, sạt lở lối đi, đá trơn; không nên tắm |
| Cuối mùa mưa sang khô | Nước trong dần, dòng vẫn còn khá | Thời điểm dễ chịu nhất; vẫn cần theo dõi mưa thượng nguồn |
Nếu chỉ chọn một thời điểm để đi thác với gia đình, cuối mùa mưa sang đầu mùa khô thường là lúc cân bằng giữa cảnh đẹp và an toàn. Nhưng mưa trái mùa vẫn có thể xảy ra, nên luôn xem thời tiết cả vùng thượng nguồn, không chỉ ở chỗ bạn đứng.
Luật an toàn không có ngoại lệ
Phần lớn tai nạn ở thác suối miền núi xảy ra vì một trong vài lỗi quen thuộc. Những quy tắc sau áp dụng cho mọi thác, kể cả thác nhìn rất hiền:
- Không đứng, ngồi trên đá ở mép thác hay sát dòng chảy mạnh; đá bazan có rêu trơn như mỡ.
- Không tắm ở vũng dưới chân thác khi không biết độ sâu, không nhảy từ trên đá xuống.
- Thấy nước chuyển đục nhanh, dòng mạnh lên, có rác cành trôi về, nghe tiếng ầm lạ từ thượng nguồn: lên bờ cao ngay, không chần chừ thu dọn đồ.
- Trời ở thượng nguồn đen kịt dù chỗ bạn đứng còn nắng: rời suối.
- Không ở lại lòng suối khi trời sắp tối; đường mòn về trong rừng tối rất khó đi.
- Không đi một mình, không cho trẻ em xuống nước mà không có người lớn biết bơi kèm sát.
- Không uống rượu bia trước và trong khi đi thác.
Lũ ống ở vùng đồi dốc có thể đến rất nhanh, chỉ trong ít phút nước có thể dâng cao. Người đã từng thấy một con suối hiền lành biến thành dòng lũ sẽ không bao giờ coi nhẹ những dấu hiệu nhỏ.
Hạ lưu thủy điện: vùng phải tránh khi xả nước
Vùng Đắk Glong cũ có các công trình thủy điện trên sông Đồng Nai. Khi hồ xả nước, đặc biệt trong mùa mưa, mực nước và tốc độ dòng chảy ở hạ lưu tăng lên rất nhanh. Một bãi đá khô ráo buổi sáng có thể ngập trong vài chục phút. Đây là nguy hiểm không có dấu hiệu từ trời: chỗ bạn đứng có thể nắng đẹp mà nước vẫn dâng.
Nguyên tắc đơn giản: không cắm trại, không câu cá, không tắm ở lòng sông, bãi bồi phía dưới đập. Gần các công trình thường có biển cảnh báo và còi báo xả lũ; tôn trọng chúng tuyệt đối. Nếu không biết khu vực mình đang đứng có nằm ở hạ lưu công trình nào không, hỏi người địa phương trước.
Thông báo xả lũ thường được chính quyền địa phương và đơn vị vận hành phát đi trong mùa mưa. Khi đi về vùng có sông lớn, theo dõi tin địa phương, hỏi người dân trong thôn, và nếu nghe thấy còi báo thì rời khỏi lòng sông ngay.
Đi bộ trong rừng cao nguyên: chuẩn bị gì
Đường vào thác thường là lối mòn qua vườn rồi qua rừng, có đoạn dốc, đoạn lội suối. Giày đế bám tốt quan trọng hơn mọi thứ khác; dép tông và giày thể thao đế mòn là nguyên nhân của rất nhiều cú ngã. Nhiều người địa phương đi ủng cao su vì vừa lội nước được vừa chống vắt.
Mùa mưa, vắt rừng nhiều. Mặc quần dài, bó ống quần vào tất, mang theo một ít muối hoặc thuốc chống côn trùng. Bị vắt cắn thì gỡ ra, rửa sạch vết thương, ấn giữ cho cầm máu; vết cắn chảy máu lâu hơn bình thường nhưng thường không nguy hiểm. Vết thương có dấu hiệu sưng tấy, nóng đỏ những ngày sau thì nên đi khám.
Mang theo nước, đồ ăn nhẹ, áo mưa, túi chống nước cho điện thoại, một túi sơ cứu nhỏ. Sóng điện thoại trong thung suối thường yếu hoặc mất hẳn; đừng tính chuyện gọi người đến đón khi đã ở sâu trong rừng.
Và mang rác ra theo. Vỏ chai, túi đồ ăn để lại bên suối sẽ bị nước cuốn xuống hạ lưu, vào hồ, nơi người ta lấy nước tưới vườn và nuôi cá.
Đi thác cùng trẻ em và người lớn tuổi
Với gia đình có trẻ nhỏ hoặc người lớn tuổi, nên chọn thác gần đường, lối vào ngắn và bằng phẳng, đi vào mùa nước vừa phải. Một số nguyên tắc riêng:
- Hỏi kỹ độ dài và độ dốc đường vào; với người già, một đoạn dốc đất trơn mười lăm phút có thể là quá sức.
- Một người lớn chỉ kèm một trẻ nhỏ khi ở gần nước, không phải một người trông cả nhóm.
- Cho trẻ mặc áo phao nếu định chơi gần vũng nước, kể cả vũng trông nông.
- Chọn chỗ ngồi nghỉ trên bãi đất khô, cách xa mép nước và xa vách đá có thể rơi.
- Quay về sớm, trước khi mọi người mệt; đường về thường dốc lên và khó hơn đường đi.
- Người có bệnh tim mạch, huyết áp nên hỏi ý kiến bác sĩ trước những chuyến đi bộ dốc dài.
Nhiều gia đình thấy đủ vui khi chỉ ra một khúc suối cạn gần thôn, ngâm chân và nhặt sỏi. Không phải chuyến đi nào cũng cần đến được thác cao nhất; điều quan trọng là mọi người về nhà an toàn và còn muốn đi lần nữa.
Khi có người gặp nạn ở suối thác
Không ai muốn nghĩ tới, nhưng đi thác vùng núi thì cần biết vài việc làm ngay trước khi người giúp tới. Đây là nguyên tắc chung, không thay cho huấn luyện sơ cứu:
- Giữ bình tĩnh, đưa những người còn lại lên chỗ cao, an toàn trước; không để thêm người gặp nạn.
- Người rơi xuống nước: không nhảy xuống cứu nếu không được huấn luyện; ném cho họ vật nổi, dây, cành cây dài, hô to để họ bơi về phía bờ thoải.
- Người ngã trên đá, nghi chấn thương cổ, lưng: không tự ý di chuyển trừ khi chỗ đó đang nguy hiểm (nước dâng, đá rơi).
- Gọi người hỗ trợ: cử người khỏe chạy ra chỗ có sóng điện thoại hoặc về thôn gần nhất báo tin, ghi nhớ đường đi và mốc để dẫn người vào.
- Giữ ấm cho người bị nạn bằng áo khô, che mưa; cao nguyên trời lạnh nhanh khi về chiều.
- Khi có người đến hỗ trợ, kể rõ việc xảy ra lúc nào, ở đâu, người bị nạn đang thế nào.
Học một khoá sơ cứu cơ bản trước khi thường xuyên đi rừng, đi thác là khoản đầu tư đáng làm. Và mỗi chuyến đi, luôn có ít nhất một người biết đường về, không xuống nước, giữ điện thoại và theo dõi trời.
Câu hỏi thường gặp
Quanh Quảng Khê có thác nào nổi tiếng không?
Vùng Đắk Glong cũ có nhiều suối thác nhỏ, phần lớn chưa được khai thác du lịch và không có lối đi chính thức. Thông tin trên mạng nhiều khi đặt sai vị trí. Cách chắc nhất là hỏi người địa phương ở trung tâm xã, họ biết thác nào đang có nước và đi được.
Có nên tắm thác vào mùa mưa không?
Không nên. Mùa mưa nước thác mạnh, đục, có thể dâng nhanh vì lũ ống từ thượng nguồn. Đá trơn và vũng dưới chân thác sâu khó đoán. Ngắm từ bờ cao là đủ; nếu muốn tắm suối, chọn cuối mùa mưa khi nước trong và dòng đã dịu.
Làm sao biết sắp có lũ ống?
Dấu hiệu thường gặp là nước chuyển đục nhanh, dòng mạnh lên, có rác và cành cây trôi về, nghe tiếng ầm từ phía thượng nguồn, hoặc trời phía thượng nguồn đen kịt. Thấy bất kỳ dấu hiệu nào, lên chỗ cao ngay, không quay lại lấy đồ.
Đi thác có cần xin phép không?
Tuỳ nơi. Thác nằm trong rừng được giao cho đơn vị quản lý hoặc trên đất của gia đình, bon làng thì nên xin phép. Người dẫn đường địa phương thường biết cần hỏi ai. Nếu không chắc, hỏi chính quyền xã trước khi đi.
Vắt cắn có nguy hiểm không?
Vết vắt cắn thường chảy máu lâu nhưng ít nguy hiểm. Gỡ vắt ra, rửa sạch, ấn giữ cầm máu và giữ vết thương sạch. Nếu những ngày sau vết thương sưng đỏ, đau tăng hoặc có mủ, nên đến cơ sở y tế để được khám.