Mùa mưa trên quốc lộ 28 qua Quảng Khê có bốn nguy cơ chính: taluy sạt sau những đợt mưa kéo dài, mặt đường trơn vì đất đỏ và nước, sương mù dày làm tầm nhìn còn rất ngắn, và nước tràn qua đường ở chỗ trũng. Cách đi an toàn là giảm tốc, bật đèn, giữ khoảng cách gấp đôi bình thường, không dừng đỗ dưới vách đất, và dừng hẳn ở khu dân cư khi mưa quá lớn hoặc có dấu hiệu sạt.
Mùa mưa ở vùng này thường kéo dài từ khoảng giữa năm đến cuối năm, với những đợt mưa liên tục nhiều ngày. Người địa phương vẫn đi lại suốt mùa, nhưng họ có những thói quen mà người mới đến thường không có: biết lúc nào nên ở nhà, biết nhìn vách đất, biết chỗ nào hay ngập.
Bài này tổng hợp những thói quen ấy cho người lái ô tô và xe máy. Bài không thay cho thông báo chính thức: trước khi đi, luôn kiểm tin thời tiết và tin giao thông của cơ quan chức năng, làm theo phân luồng và hướng dẫn tại chỗ.
Vì sao quốc lộ 28 mùa mưa khác hẳn mùa khô
Đoạn quốc lộ 28 qua vùng Đắk Glong cũ được mở trên sườn đồi núi: một bên là vách đất được cắt để làm đường, gọi là taluy dương; bên kia là sườn dốc đổ xuống thung, gọi là taluy âm. Đất đỏ bazan khi khô rất chắc, nhưng ngấm nước nhiều ngày sẽ nặng lên và mất độ bám, có thể trượt xuống thành từng mảng.
Thêm vào đó, đất từ vườn, từ công trình, từ những vụ sạt nhỏ trôi lên mặt đường. Một lớp mỏng đất đỏ ướt trên mặt nhựa trơn như xà phòng, đủ làm xe máy trượt bánh khi phanh hay nghiêng vào cua, và làm ô tô mất lái khi phanh gấp.
Mưa cũng mang theo sương và mây thấp. Ở những đoạn cao, xe có thể đi từ trời quang vào một đám mây chỉ trong một khúc cua, tầm nhìn còn vài chục mét. Mùa mưa vì thế không chỉ là chuyện ướt, mà là sự thay đổi toàn diện của con đường.
Đoạn từ Quảng Khê xuống Di Linh, vắng và nhiều đèo, là nơi những thay đổi này rõ nhất. Đoạn lên Gia Nghĩa đông dân cư hơn nên có nhiều chỗ trú, nhưng lại nhiều đường vườn đổ đất ra quốc lộ. Mỗi đoạn có kiểu nguy hiểm riêng; người lái nên biết mình đang ở đoạn nào để chuẩn bị đúng.
Dấu hiệu taluy có thể sắp sạt
Không ai đoán trước chính xác được chỗ nào sạt và khi nào. Nhưng có những dấu hiệu mà người địa phương và người làm đường đều dặn phải để ý:
- Đất đá nhỏ, sỏi lăn xuống mặt đường liên tục từ vách đất phía trên.
- Nước chảy ra từ giữa vách đất, nhất là nước đục, chứ không chỉ chảy từ trên đỉnh xuống.
- Vết nứt mới trên vách đất hoặc trên mặt đường, lề đường.
- Cây trên vách nghiêng bất thường, rễ lộ ra, cột điện lệch.
- Tiếng lục cục, răng rắc từ phía vách khi trời đang mưa.
- Mặt đường lún, võng hoặc nứt dọc ở phía sườn dốc (taluy âm).
Thấy một trong các dấu hiệu này, đừng dừng lại để xem hay chụp ảnh. Đi qua nhanh nếu đường thông và an toàn để đi, hoặc quay lại chỗ an toàn nếu phía trước có vẻ nguy hiểm. Khi đã qua, báo cho chính quyền hoặc người điều tiết giao thông gần nhất để họ cảnh báo người đi sau.
Tuyệt đối không dừng xe trú mưa, ngồi nghỉ, đi vệ sinh dưới chân vách đất trong mùa mưa. Phần lớn những vụ sạt gây thương vong là khi có người ở đúng chỗ đó vào đúng lúc đó.
Lái trong sương mù dày
Bật đèn chiếu gần và đèn sương mù nếu có. Đèn pha chiếu xa phản xạ lại từ sương làm loá mắt, nhìn càng kém. Đèn chiếu gần chiếu thấp, xuống mặt đường, giúp thấy vạch kẻ và mép đường.
Giảm tốc tới mức dừng được trong khoảng nhìn thấy. Nếu chỉ thấy đường phía trước vài chục mét, tốc độ phải đủ thấp để dừng trong quãng đó. Nghe có vẻ chậm, nhưng là quy tắc duy nhất đúng.
Bám vạch kẻ đường bên phải. Vạch kẻ mép đường bên phải là mốc an toàn hơn vạch giữa: bám vạch giữa dễ va xe ngược chiều.
Mở hé kính để nghe. Trong sương, nghe tiếng xe ngược chiều, tiếng còi xe tải giúp bạn biết có xe đang tới trước khi nhìn thấy.
Không vượt. Không bao giờ vượt xe khác trong sương; bạn không biết có gì phía trước.
Dừng đúng chỗ nếu quá dày. Nếu sương dày tới mức không thấy mép đường, tìm chỗ dừng an toàn, xa làn xe chạy, như sân nhà dân, quán, cây xăng, bật đèn cảnh báo, chờ sương tan. Không dừng giữa đường hay trên lề hẹp.
Đường trơn, nước tràn và ổ gà mới
Trên mặt đường có đất đỏ ướt, đi đều ga, tránh phanh gấp, tránh đánh lái đột ngột. Xe máy vào cua thẳng người hơn, giảm nghiêng; ô tô giảm tốc trước khi vào cua, không phanh trong cua. Phanh nhẹ, nhiều lần, thay vì một lần mạnh.
Ở những chỗ trũng, mưa lớn có thể làm nước tràn qua mặt đường. Không cố đi qua khi không thấy rõ mặt đường, khi nước chảy xiết, hoặc khi nước đã cao. Nước chảy qua đường có thể cuốn cả xe máy và người, và có thể che một mảng đường đã bị xói mất bên dưới. Chờ nước rút, hoặc quay lại tìm đường khác.
Sau những đợt mưa dài, ổ gà mới xuất hiện nhanh, có khi đầy nước, không thấy độ sâu. Giữ khoảng cách xa với xe trước để có thời gian nhìn thấy ổ gà; không đánh lái gấp tránh ổ gà khi có xe bên cạnh hoặc xe ngược chiều.
Sau khi đi qua chỗ nước sâu hay đoạn đường ngập, phanh có thể bị ướt và kém ăn. Rà phanh nhẹ vài lần ở tốc độ thấp cho phanh khô lại trước khi vào đoạn đổ dốc tiếp theo. Với xe máy, nước bắn vào bugi, lọc gió có thể làm xe chết máy; đừng cố đi qua chỗ nước ngập quá trục bánh xe.
Khi nào nên dừng hẳn, khi nào có thể đi tiếp
Bảng dưới là gợi ý cho người lái chưa quen tuyến. Người quen đường có thể đánh giá khác, nhưng nguyên tắc chung giống nhau: khi nghi ngờ, dừng ở chỗ an toàn:
| Tình huống | Nên làm |
|---|---|
| Mưa lớn, tầm nhìn còn ngắn, gạt nước không kịp | Tấp vào khu dân cư, cây xăng, quán; chờ mưa ngớt |
| Thấy đất đá lăn xuống, vách có nước đục chảy ra | Không dừng dưới vách; qua nhanh nếu an toàn hoặc quay lại |
| Phía trước có phân luồng, chắn đường, người điều tiết | Làm theo hướng dẫn, không cố đi |
| Nước tràn qua mặt đường, không thấy mặt đường | Không đi qua; chờ hoặc quay lại |
| Sương dày, không thấy mép đường | Dừng ở chỗ an toàn xa làn xe, bật đèn cảnh báo |
| Trời sắp tối, còn đoạn vắng dài phía trước | Ngủ lại ở khu dân cư gần nhất |
| Người lái mệt, lạnh, run tay | Nghỉ, uống nước ấm; đổi người lái hoặc ngủ lại |
Phần lớn quyết định sai trên đường đèo mùa mưa đến từ áp lực phải tới nơi: có hẹn, có việc, người nhà đang chờ. Một cuộc gọi báo trễ vài giờ luôn tốt hơn một chuyến đi cố. Người nhà ở đầu kia cũng nên nói rõ với người đang đi đường rằng mình sẵn sàng chờ, để bớt đi cái áp lực vô hình khiến tài xế cố chạy trong mưa.
Chuẩn bị xe và đồ trước mùa mưa
Nếu sống ở Quảng Khê hoặc thường xuyên đi tuyến này, chuẩn bị trước khi mùa mưa bắt đầu tiết kiệm được nhiều rắc rối:
- Thay cần gạt nước nếu đã mòn; gạt không sạch là nhìn kém ngay khi mưa to.
- Kiểm tra lốp: gai còn đủ sâu, áp suất đúng. Lốp mòn là kẻ thù số một trên đất đỏ ướt.
- Kiểm phanh, dầu phanh; đường dốc ướt đòi phanh làm việc tốt.
- Kiểm đèn chiếu gần, đèn hậu, đèn cảnh báo, đèn sương mù.
- Ô tô mang theo tam giác cảnh báo, đèn pin, dây kéo, áo mưa, nước uống, đồ ăn khô, chăn mỏng.
- Xe máy mang áo mưa bộ, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ, găng tay, áo khoác.
Lưu sẵn trong điện thoại số liên lạc của tiệm sửa xe, cứu hộ quen ở Gia Nghĩa và Di Linh, của người thân có thể đến giúp. Khi sự cố xảy ra ở đoạn sóng yếu, bạn sẽ không có thời gian để tìm kiếm.
Theo dõi tin và cách người địa phương quyết định đi hay ở
Trong mùa mưa, người Quảng Khê thường hỏi nhau tin đường trước mỗi chuyến đi xa: đoạn nào vừa sạt, đã thông chưa, xe khách hôm nay có chạy không. Nguồn tin gồm thông báo của chính quyền xã, của cơ quan quản lý đường bộ, báo đài địa phương, các nhóm tin trên mạng xã hội của người dân, và những người chạy tuyến hằng ngày như tài xế xe khách, xe tải.
Tin trên mạng xã hội nhanh nhưng có khi chưa chính xác hoặc đã cũ; tin chính thức chính xác nhưng có khi chậm hơn. Khi hai nguồn khác nhau, hãy theo hướng an toàn hơn. Và tin tốt nhất vẫn là người vừa đi qua đoạn đó trong vài giờ trước.
Nhiều gia đình có quy tắc riêng: mưa liên tục quá một số ngày thì hoãn những chuyến không cần thiết; có cảnh báo mưa lớn thì không đi đêm; trẻ em, người già không đi xe máy đường dài suốt mùa mưa. Những quy tắc đơn giản như vậy giúp họ sống được với mùa mưa mà ít gặp chuyện.
Câu hỏi thường gặp
Quốc lộ 28 qua Quảng Khê có hay sạt lở không?
Như nhiều tuyến đường đồi núi, đoạn quốc lộ 28 qua vùng Đắk Glong cũ có nguy cơ sạt taluy sau những đợt mưa lớn kéo dài. Mức độ thay đổi theo năm và theo đoạn. Trước khi đi mùa mưa, hãy kiểm tin của cơ quan chức năng và hỏi người địa phương.
Đang đi gặp sạt lở thì làm gì?
Dừng ở khoảng cách an toàn, không tiến lại gần chỗ sạt, không đứng dưới vách đất. Làm theo hướng dẫn của người điều tiết nếu có. Nếu đường bị chắn, quay về khu dân cư gần nhất, báo cho chính quyền và chờ thông tin.
Đi qua đoạn sương mù dày như thế nào?
Bật đèn chiếu gần, đèn sương mù nếu có, giảm tốc tới mức dừng được trong khoảng nhìn thấy, bám vạch mép đường bên phải, không vượt. Nếu không thấy mép đường, dừng ở chỗ an toàn xa làn xe và bật đèn cảnh báo.
Có nên đi xe máy trên quốc lộ 28 mùa mưa không?
Hạn chế nếu có thể, nhất là với người chưa quen đường, chở trẻ em hay người già. Nếu bắt buộc, đi ban ngày, mặc áo mưa bộ, chạy chậm, tránh phanh gấp trên đất đỏ ướt, và dừng ở khu dân cư khi mưa quá lớn.
Thấy nước chảy qua mặt đường có đi qua được không?
Không nên đi qua khi không thấy rõ mặt đường, khi nước chảy xiết hay đã cao. Nước có thể cuốn xe và người, và có thể che chỗ đường đã bị xói. Chờ nước rút hoặc quay lại tìm đường khác.