Nếu chỉ cần một câu: thời gian dễ chịu nhất để đến Quảng Khê thường là cuối mùa mưa sang đầu mùa khô, khoảng tháng 11 và tháng 12, khi trời đã bớt mưa, đường khô, cà phê vào mùa hái; và khoảng tháng 2, tháng 3 nếu muốn thấy cà phê ra hoa sau đợt tưới. Mùa mưa dầm khoảng tháng 7 tới tháng 9 là lúc đường dốc trơn, nên cân nhắc nếu đi xe máy đường dài.
Bài này viết cho người ghé qua: đi công tác, thăm họ hàng, chở hàng, khảo sát đất, hay chỉ đi ngang trên quốc lộ 28. Đây không phải cẩm nang du lịch; mục điểm đến của trang mới nói chuyện đi đâu, xem gì. Ở đây chỉ là thời tiết từng nhóm tháng, cần mặc gì, mang gì, và những lúc nên dời chuyến.
Tháng 11 – 12: trời bắt đầu khô, mùa hái cà phê
Mưa thưa dần, có những đợt mưa cuối mùa nhưng không kéo dài. Trời bắt đầu trong, gió đông bắc thổi về, sáng sớm và đêm lạnh hơn rõ. Đây là mùa vườn cà phê nhộn nhịp nhất: người hái, người chở, sân phơi trải hạt khắp nơi, xe tải chở cà phê chạy liên tục trên quốc lộ. Người đến công việc buôn bán nông sản thường chọn đúng thời điểm này.
Đi lại trong những tháng này thuận lợi hơn mùa mưa, nhưng đường dọc quốc lộ đông xe tải, có đoạn lề đường bị dùng làm chỗ phơi. Đi xe máy cần chú ý ở các khúc cua và các đoạn qua khu dân cư. Những đợt mưa trái mùa cuối năm, nếu có, thường đến bất ngờ, nên vẫn mang theo áo mưa.
Mang theo: áo khoác ấm cho buổi sáng và tối, áo mưa gọn, giày có độ bám nếu phải vào vườn, kem dưỡng da và son dưỡng vì gió bắt đầu hanh.
Tháng 1 – 3: mùa khô sâu, trời trong và lạnh về đêm
Đây là những tháng khô nhất. Trời thường xanh trong, nắng ban ngày dễ chịu, ban đêm lạnh, có hôm sáng sớm sương mù dày ở thung lũng và trên mặt hồ. Tết Nguyên đán thường rơi vào khoảng này, là dịp người đi làm xa về quê, xe cộ trên quốc lộ đông hơn ngày thường.
Sau thu hoạch, nhà vườn tưới nước cho cà phê, và chỉ ít ngày sau mỗi đợt tưới, cây ra hoa trắng. Ai đi qua đúng những ngày ấy sẽ thấy cả sườn đồi trắng hoa, hương hoa cà phê ngửi thấy từ ngoài đường. Thời điểm hoa nở phụ thuộc lịch tưới của từng vườn, không có ngày cố định.
Mùa khô sâu cũng là mùa bụi trên đường đất, mùa thiếu nước ở một số thôn, mùa nguy cơ cháy. Khách ghé lại nhà người quen nên hỏi trước chuyện nước sinh hoạt, đừng phí nước. Mang theo: áo ấm dày hơn, khẩu trang chống bụi, kính mát, kem chống nắng, bình nước cá nhân.
Tháng 4 – 5: giao mùa, nóng hơn và giông chiều
Cuối mùa khô, trời nóng dần lên, buổi trưa có thể oi. Rồi những cơn giông đầu mùa xuất hiện, thường vào buổi chiều, kèm sấm sét và gió giật. Không khí sau mưa mát hẳn, đất đỏ bốc mùi đặc trưng, vườn cây xanh lại sau mấy tháng khô.
Giông đầu mùa đáng chú ý nhất với người đi đường và người làm ngoài trời. Sét ở vùng đồi trống rất nguy hiểm; khi trời kéo mây đen và có sấm, nên vào nhà kiên cố hoặc xe ô tô đóng kín, không trú dưới cây cao đơn độc, không đứng trên đỉnh đồi trống, không dùng điện thoại khi đang đứng ngoài trời giữa giông. Gió giật có thể quật đổ cây bên đường, nên tránh dừng xe sát hàng cây lớn khi gió mạnh.
Mang theo: áo mưa chắc chắn, túi chống nước cho điện thoại và giấy tờ, quần áo thoáng cho buổi trưa nóng. Đi xe máy nên tính giờ đi buổi sáng, tránh lúc giông chiều.
Tháng 6 – 10: mùa mưa, mưa dầm giữa mùa
Mùa mưa trải dài và đổi tính chất theo tháng. Đầu mùa vẫn còn những ngày nắng xen giông. Giữa mùa, khoảng tháng 7 tới tháng 9, thường có những đợt mưa dầm nhiều ngày liền, trời âm u, độ ẩm cao, nhiệt độ mát và ít chênh lệch ngày đêm. Cuối mùa, tháng 10, mưa thưa dần nhưng vẫn có những trận lớn.
Giữa mùa mưa là lúc nên cân nhắc nhất khi đi đường dài bằng xe máy. Mặt đường đèo trơn, tầm nhìn kém khi mưa và sương, nguy cơ sạt taluy, đá lăn ở các đoạn đường đào sườn đồi. Đường đất vào thôn có thể lầy đến mức xe máy khó qua. Nếu buộc phải đi, nên đi ban ngày, chạy chậm, theo dõi thông báo về đường bị sạt và hỏi người địa phương trước khi vào thôn xa.
Mang theo: áo mưa bộ (áo và quần) thay vì áo mưa cánh dơi, ủng hoặc dép quai hậu chống trơn, quần áo nhanh khô, túi chống nước, đèn pin, thuốc chống muỗi.
Bảng tóm theo nhóm tháng
Bảng dưới gom ngắn để tra nhanh. Tháng ghi là khoảng thường gặp; thời tiết thật mỗi năm có thể sớm muộn vài tuần:
| Nhóm tháng | Thời tiết chính | Đi lại | Nên mang |
|---|---|---|---|
| 11 – 12 | Mưa thưa, trời trong dần, đêm lạnh | Thuận, đông xe nông sản | Áo khoác, áo mưa gọn |
| 1 – 3 | Khô, nắng nhẹ, đêm lạnh, sương sớm | Thuận, bụi đường đất | Áo ấm, khẩu trang, kem chống nắng |
| 4 – 5 | Nóng hơn, giông chiều, sét | Đi sáng, tránh giông chiều | Áo mưa chắc, túi chống nước |
| 6 – 10 | Mưa nhiều, mưa dầm giữa mùa | Cân nhắc xe máy đường dài | Áo mưa bộ, giày chống trơn, đèn pin |
Nếu chỉ có thể chọn một lần trong năm để đến làm việc thoải mái, nhiều người địa phương sẽ khuyên khoảng tháng 11 tới tháng 3. Nhưng nếu công việc gắn với mùa vụ, chẳng hạn khảo sát vườn trong mùa mưa để xem đất thoát nước ra sao, thì đi đúng mùa mưa lại là lựa chọn đúng.
Những chuẩn bị nhỏ mà người lần đầu lên hay quên
Một lớp áo ấm dù đang mùa nắng. Người từ thành phố lớn phía Nam lên thường nghĩ nắng là ấm. Ở cao nguyên, nắng trưa không ngăn được cái lạnh lúc năm giờ sáng hay mười giờ đêm.
Sạc dự phòng và đèn pin. Ở thôn xa, mất điện khi giông bão không hiếm; sóng điện thoại có chỗ yếu. Đèn pin và sạc dự phòng giúp khỏi lúng túng.
Thuốc thông dụng. Thuốc cảm, thuốc đau bụng, băng dán, thuốc chống côn trùng. Trạm y tế xã có ở khu trung tâm, nhưng ở thôn xa thì không tiện đi ngay.
Giày dép hợp đất đỏ. Đất đỏ khi ướt rất trơn và bám dính. Giày đế mềm có rãnh, hoặc ủng, an toàn hơn giày da đế trơn. Nên mang một đôi dép để thay khi vào nhà người quen, vì đất đỏ bám giày rất khó rửa.
Hỏi trước đường vào thôn. Bản đồ số có thể chỉ đường ngắn nhất nhưng là đường đất dốc chưa làm. Gọi hỏi người nhà hoặc người địa phương xem đường nào đi được trong mùa đó.
Khi nào nên dời chuyến
Có những lúc tốt nhất là hoãn: khi cơ quan khí tượng cảnh báo mưa lớn diện rộng ở Tây Nguyên, khi có tin áp thấp hay hoàn lưu bão đi vào khu vực, khi chính quyền thông báo đoạn đường bị sạt, chia cắt. Những đợt như vậy thường rơi vào giữa và cuối mùa mưa. Mấy ngày chờ đợi rẻ hơn nhiều so với rủi ro trên đường đèo.
Với người phải đi vì việc gấp như đám tang, ốm đau, nên đi ô tô thay xe máy nếu có thể, đi ban ngày, giữ liên lạc với người nhà dọc đường, và hỏi trước tình trạng đường qua những người vừa đi qua. Khi gặp đoạn có nước chảy qua mặt đường, đừng cố vượt; dòng nước đục chảy xiết trên đường đèo có thể cuốn cả xe.
Một tình huống khác nên dời chuyến là đi vào thôn xa ngay sau những ngày mưa dầm. Dù trời đã tạnh, đất đồi còn no nước trong vài ngày, đường đất vẫn trơn, taluy vẫn có thể trượt. Chờ thêm một hai ngày nắng là chuyến đi an toàn hơn hẳn.
Chọn tháng theo mục đích chuyến đi
Thời tiết “đẹp” với người này có khi không hợp với người khác. Người đi khảo sát đất để mua hay thuê làm vườn nên đến ít nhất một lần vào giữa mùa mưa, khi thấy được nước chảy về đâu, chỗ nào úng, chỗ nào sạt, đường vào vườn có đi được không. Đến vào mùa khô chỉ thấy đất khô ráo đẹp đẽ, dễ bỏ sót những nhược điểm chỉ lộ ra khi trời mưa. Ngược lại, muốn biết giếng có đủ nước không thì phải đến vào cuối mùa khô.
Người đến làm ăn nông sản thường chọn mùa thu hoạch cuối năm, khi có hàng để xem, để mua. Người đến làm vật tư, phân bón thì mùa mưa là mùa bán hàng chính vì nhà vườn bón phân theo mưa. Người đi thăm họ hàng thường chọn dịp lễ tết, mà tết Nguyên đán lại rơi vào mùa khô dễ đi lại.
Người đi công tác, làm giấy tờ thì không có mùa nào riêng, nhưng nên tránh những tuần có cảnh báo mưa lớn, vì một đoạn đường bị sạt có thể làm lỡ cả lịch làm việc. Tính thêm một ngày dự phòng khi đi vào mùa mưa là thói quen tốt.
Sức khoẻ của người mới lên cao nguyên
Phần lớn người khoẻ mạnh không gặp vấn đề gì khi lên Quảng Khê, vì độ cao ở đây chưa đến mức gây say độ cao. Những khó chịu hay gặp hơn đến từ chênh lệch nhiệt độ và độ ẩm: cảm lạnh vì mặc mỏng buổi sáng, khô da, chảy máu cam nhẹ ở người nhạy cảm khi gió hanh mùa khô, đau khớp ở người lớn tuổi khi trời lạnh ẩm mùa mưa.
Trẻ nhỏ cần được giữ ấm chân, ngực, cổ vào buổi sáng và tối. Người có bệnh hô hấp mạn tính nên mang đủ thuốc và tránh bụi đường đất mùa khô. Mùa mưa nên dùng màn khi ngủ, mặc áo dài tay khi vào vườn chiều tối vì muỗi nhiều. Nước uống nên đun sôi hoặc dùng nước đóng chai, nhất là ở những nơi dùng nước giếng, nước suối.
Khi có dấu hiệu sốt cao, đau đầu dữ dội, rét run, hoặc tiêu chảy kéo dài, nên đến trạm y tế xã hoặc cơ sở y tế gần nhất, đừng tự chữa kéo dài. Chuyện y tế trên địa bàn có trong mục thủ tục và đời sống.
Câu hỏi thường gặp
Tháng mấy đi Quảng Khê đẹp nhất?
Nhiều người chọn khoảng tháng 11 tới tháng 3: trời ít mưa, đường khô, có mùa hái cà phê cuối năm và mùa hoa cà phê sau các đợt tưới đầu năm. Thời điểm hoa nở cụ thể tuỳ lịch tưới của từng vườn.
Đi Quảng Khê mùa mưa có sao không?
Vẫn đi được, nhất là bằng ô tô và vào ban ngày. Nên tránh đi xe máy đường dài vào giữa mùa mưa dầm, theo dõi cảnh báo sạt lở và hỏi người địa phương trước khi vào các thôn xa.
Lên Quảng Khê có cần mang áo ấm không?
Nên mang, kể cả mùa nắng. Ban đêm và sáng sớm, nhất là các tháng cuối năm, đầu năm, trời se lạnh rõ. Một áo khoác vừa phải là đủ với phần lớn người.
Hoa cà phê ở Quảng Khê nở vào tháng nào?
Hoa cà phê vối thường nở sau các đợt tưới hoặc mưa đầu tiên trong mùa khô, phần nhiều rơi vào khoảng tháng 1 tới tháng 3. Mỗi vườn nở vào thời điểm khác nhau, hoa chỉ đẹp trong vài ngày.
Khi có giông ngoài đường nên làm gì?
Vào nhà kiên cố hoặc ô tô đóng kín cửa, không trú dưới cây cao đơn độc, tránh đỉnh đồi trống và vùng nước. Nếu đang đi xe máy, tìm chỗ dừng an toàn, tránh dừng sát hàng cây lớn khi gió giật.