Hàng hoá ra vào Quảng Khê đi gần như hoàn toàn bằng đường bộ, phần lớn qua quốc lộ 28: cà phê, hồ tiêu, sầu riêng đi ra các kho thu mua lớn, nhà máy, cảng; phân bón, vật liệu xây dựng, hàng tiêu dùng đi vào. Người gửi hàng có ba lựa chọn chính: thuê nguyên xe tải, gửi hàng qua các nhà xe, chành xe chạy tuyến cố định, hoặc dùng doanh nghiệp vận tải có hợp đồng. Chọn cái nào tuỳ khối lượng, độ gấp và giá trị hàng.
Vận tải ở vùng cao có những đặc thù riêng: đường đèo dốc, mùa mưa có đoạn sạt lở, mùa thu hoạch thiếu xe, hàng nông sản dễ hư hỏng nếu chậm. Bài này giúp người gửi hàng và người định kinh doanh vận tải hiểu cách thị trường vận tải ở đây vận hành, những điều cần có trong hợp đồng, và các rủi ro thường gặp. Bài không nêu giá cước, không nêu tuyến xe cụ thể, vì các thông tin này thay đổi thường xuyên.
Ba cách đưa hàng đi
Thuê nguyên xe là cách phổ biến với lô hàng lớn: đại lý gom cà phê bán cho doanh nghiệp ở trung tâm lớn, chủ vườn sầu riêng bán cho thương lái đưa đi đóng gói xuất khẩu, cửa hàng vật liệu nhập hàng. Giá thuê thoả thuận theo chuyến, theo tấn hoặc theo cây số, tuỳ thị trường từng mùa. Ưu điểm là chủ động thời gian, hàng đi thẳng; nhược điểm là phải đủ hàng để không lãng phí tải.
Gửi qua nhà xe, chành xe hợp với hàng nhỏ lẻ: vài bao cà phê rang gửi cho khách ở thành phố, phụ tùng máy móc đặt từ nơi khác về, hàng mẫu. Các xe khách, xe tải chạy tuyến cố định nhận gửi hàng, giao tại bến hoặc tận nơi. Tiện và rẻ cho hàng nhỏ, nhưng trách nhiệm khi hư hỏng, mất mát thường không rõ ràng nếu không có phiếu gửi đầy đủ.
Doanh nghiệp vận tải và dịch vụ giao nhận phù hợp khi cần vận chuyển thường xuyên, có hợp đồng dài hạn, cần hoá đơn và trách nhiệm pháp lý rõ ràng, hoặc khi hàng có giá trị cao cần bảo hiểm. Các đơn vị giao hàng nhanh toàn quốc cũng đã có điểm nhận ở nhiều xã vùng cao, phục vụ người bán hàng trực tuyến.
Mùa thu hoạch: khi xe trở thành hàng hiếm
Từ cuối năm đến đầu năm sau, khi cà phê vào mùa, và vào mùa sầu riêng, nhu cầu vận tải ở Quảng Khê và cả vùng Tây Nguyên tăng vọt cùng lúc. Xe tải được các đại lý lớn, thương lái thuê dài ngày, xe nhỏ lẻ khó tìm, giá cước tăng. Người cần chở hàng vào đúng lúc này mà không đặt trước có thể phải chờ nhiều ngày.
Với sầu riêng, chờ xe là rủi ro thực sự vì trái chín không đợi được. Thương lái mua sầu riêng thường tự lo vận chuyển, nhưng hộ trồng tự bán lẻ, bán cho cơ sở nhỏ thì phải tự tính. Với cà phê nhân, hàng khô có thể chờ nhưng chiếm kho, ảnh hưởng dòng tiền.
Kinh nghiệm chung: đặt xe trước với nhà xe quen, ký hợp đồng thuê xe theo mùa nếu khối lượng lớn, phối hợp với các hộ lân cận gom hàng đi chung một chuyến. Với người kinh doanh vận tải, mùa thu hoạch là mùa kiếm tiền chính nhưng cũng là lúc xe chạy quá tải, tài xế mệt mỏi, tai nạn tăng.
Hợp đồng vận chuyển: những gì cần ghi rõ
Dù chỉ là một chuyến xe thuê, một tờ giấy ghi đủ thông tin giúp giải quyết phần lớn tranh chấp:
- Loại hàng, khối lượng, số bao, đặc điểm đóng gói; với cà phê nên ghi cả tình trạng độ ẩm khi giao.
- Điểm nhận, điểm giao, thời gian dự kiến; ai bốc xếp ở hai đầu.
- Giá cước, cách tính, thời điểm thanh toán; chi phí phát sinh như chờ đợi, phí qua trạm do ai chịu.
- Trách nhiệm khi hàng bị ướt, hư hỏng, hao hụt, mất mát; mức hao hụt cho phép với hàng rời.
- Có mua bảo hiểm hàng hoá không, ai mua, giá trị bảo hiểm bao nhiêu.
- Thông tin xe, tài xế: biển số, giấy tờ xe, giấy phép lái xe phù hợp hạng xe.
Khi giao nhận, hai bên ký biên bản ghi số lượng, tình trạng hàng. Với cà phê, cân lại ở đầu nhận và so với khối lượng khi giao là cách phát hiện hao hụt sớm.
Tải trọng và an toàn trên đường đèo
Quốc lộ 28 qua vùng Đắk Glong cũ có nhiều đoạn đèo dốc, cua gắt. Xe chở quá tải trên đường đèo vừa vi phạm quy định về tải trọng, vừa là nguyên nhân hàng đầu của các vụ mất phanh, lật xe. Chủ hàng ép tài xế chở quá tải để tiết kiệm cước cũng phải chịu trách nhiệm theo quy định khi bị phát hiện, và thiệt hại khi có tai nạn thì không gì bù được.
Mùa mưa, đường trơn, có đoạn sạt taluy, đất đá lấn đường; tầm nhìn giảm khi có sương mù vào sáng sớm và chiều tối. Tài xế quen tuyến thường chạy chậm, giữ khoảng cách, tránh chạy đêm khi trời mưa lớn. Chủ hàng nên tính thêm thời gian cho mùa mưa thay vì giục giao gấp.
Hàng nông sản phải được che bạt kín, chằng buộc chắc. Bao cà phê ướt mưa trên đường có thể mốc khi đến kho, và người nhận có quyền từ chối hoặc trừ giá. Với sầu riêng, xếp trái đúng cách, tránh dập, thông gió để không nóng hàng.
Rủi ro thường gặp và cách giảm
Tổng hợp những vấn đề người gửi hàng ở vùng nông sản hay gặp:
| Rủi ro | Nguyên nhân thường gặp | Cách giảm |
|---|---|---|
| Hao hụt khối lượng | Bao rách, độ ẩm giảm, cân sai, mất mát dọc đường | Cân hai đầu, niêm phong, biên bản giao nhận |
| Hàng ướt, mốc | Không che bạt, mưa dọc đường, xe chờ lâu | Bạt kín, ghi trách nhiệm trong hợp đồng |
| Chậm giao | Thiếu xe mùa vụ, sạt lở đường, xe hỏng | Đặt xe sớm, tính thời gian dự phòng |
| Tai nạn | Quá tải, đường đèo, tài xế mệt | Không chở quá tải, chọn tài xế quen tuyến |
| Lừa đảo nhận hàng | Xe lạ nhận chở rồi không giao, người mạo danh bên mua | Kiểm tra xe, tài xế, xác nhận với bên mua trước khi giao |
Lừa đảo trong vận chuyển nông sản không hiếm ở các vùng trồng: kẻ gian giả làm thương lái hoặc nhà xe, nhận hàng rồi biến mất. Luôn xác minh trực tiếp với bên mua qua kênh đã biết trước, không chỉ tin vào cuộc gọi hay tin nhắn từ số lạ.
Gửi hàng nhỏ cho người bán trực tuyến
Ngày càng nhiều hộ ở Quảng Khê bán cà phê rang xay, mắc ca, hồ tiêu, mật ong trực tiếp cho khách ở thành phố qua mạng xã hội và sàn thương mại điện tử. Với họ, vận chuyển không phải là xe tải mà là từng gói hàng vài ký gửi đi khắp nơi. Các đơn vị giao hàng nhanh toàn quốc đã có điểm nhận hoặc nhân viên lấy hàng ở trung tâm xã, thời gian giao về các thành phố lớn thường dài hơn so với gửi từ đô thị vài ngày.
Đóng gói là chuyện quyết định. Cà phê rang cần túi có van một chiều, hút ẩm, đóng hộp cứng chống dập; mắc ca, hồ tiêu cần túi kín chống ẩm. Hàng bị ẩm, vỡ khi đến tay khách thì chi phí hoàn hàng và mất uy tín lớn hơn nhiều tiền tiết kiệm từ bao bì rẻ.
Người bán nhỏ cũng cần để ý quy định về ghi nhãn hàng hoá đóng gói và, nếu bán thường xuyên với quy mô đáng kể, đăng ký hộ kinh doanh và nghĩa vụ thuế với hoạt động thương mại điện tử. Các sàn thương mại điện tử hiện đã khấu trừ, kê khai thuế thay cho người bán trong một số trường hợp theo quy định mới.
Kinh doanh vận tải ở Quảng Khê
Với người định kinh doanh vận tải hàng hoá, có hai hình thức: cá nhân, hộ kinh doanh có một vài xe chạy thuê, hoặc doanh nghiệp vận tải. Kinh doanh vận tải bằng xe ô tô là ngành có điều kiện: đơn vị phải có giấy phép kinh doanh vận tải, xe phải có phù hiệu, thiết bị giám sát hành trình theo quy định, tài xế có bằng lái phù hợp hạng xe. Thủ tục giấy phép do cơ quan quản lý vận tải cấp tỉnh xử lý.
Thị trường vận tải ở đây mang tính mùa rất rõ. Mùa thu hoạch xe chạy không kịp; giữa năm có tháng xe nằm chờ. Nhiều chủ xe kết hợp chở vật liệu xây dựng, vật tư nông nghiệp ngoài mùa, hoặc nhận chở hàng đi các tỉnh khác. Quan hệ với các đại lý thu mua lớn, doanh nghiệp bán buôn trong vùng là nguồn khách ổn định nhất.
Chi phí lớn nhất là nhiên liệu, khấu hao, sửa chữa, lốp và phanh trên đường đèo. Xe chạy vùng cao hao mòn nhanh hơn đồng bằng; tính chi phí sửa chữa đúng mức là điều kiện để báo giá không lỗ.
Tìm đơn vị vận tải
Người trong xã thường tìm xe qua quen biết, qua các đại lý thu mua, cửa hàng vật liệu, vốn có danh sách tài xế làm việc thường xuyên. Các nhóm trên mạng xã hội kết nối chủ hàng và chủ xe cũng phổ biến, nhưng đây cũng là nơi kẻ gian hoạt động, cần thận trọng.
Với doanh nghiệp từ nơi khác cần đối tác vận tải ở Quảng Khê cho hợp đồng dài hạn, có thể bắt đầu từ danh bạ doanh nghiệp theo nhóm vận tải, kiểm tra giấy phép kinh doanh vận tải, số lượng xe, kinh nghiệm chở nông sản. Chạy thử vài chuyến trước khi ký hợp đồng dài là cách làm thận trọng.
Dù chọn ai, giữ thông tin xe, tài xế, phiếu giao nhận cho từng chuyến. Khi có sự cố, đó là căn cứ duy nhất để giải quyết. Với hợp đồng dài hạn, yêu cầu hoá đơn cho cước vận chuyển nếu bạn là doanh nghiệp cần hạch toán chi phí, và thống nhất cách đối soát số chuyến, khối lượng hằng tháng để tránh lệch số liệu cuối kỳ.
Câu hỏi thường gặp
Chở vài tấn cà phê từ Quảng Khê đi xa nên thuê xe nguyên chuyến hay gửi chành?
Vài tấn thường đủ để thuê nguyên một xe tải nhỏ, chủ động thời gian và ít trung chuyển. Gửi chành hợp với hàng lẻ vài bao. So sánh cước và thời gian giao, và với hàng giá trị lớn, ưu tiên hình thức có hợp đồng, phiếu giao nhận rõ ràng.
Mùa thu hoạch khó thuê xe thì làm sao?
Đặt xe trước với nhà xe quen, ký hợp đồng theo mùa nếu khối lượng lớn, hoặc gom hàng với các hộ lân cận để đi chung. Với hàng dễ hỏng như sầu riêng, chốt phương án vận chuyển với bên mua trước khi cắt trái.
Hàng bị ướt mốc trên đường ai chịu?
Tuỳ hợp đồng và nguyên nhân. Nếu nhà xe không che bạt đúng cách thì nhà xe thường chịu trách nhiệm; nếu hàng đã ẩm từ trước khi giao thì chủ hàng chịu. Ghi tình trạng hàng khi giao nhận và điều khoản trách nhiệm trong hợp đồng giúp phân định rõ.
Mở dịch vụ chở hàng bằng xe tải cần giấy phép gì?
Kinh doanh vận tải hàng hoá bằng ô tô là ngành có điều kiện: cần đăng ký kinh doanh, giấy phép kinh doanh vận tải, phù hiệu xe, thiết bị giám sát hành trình theo quy định, tài xế có bằng lái phù hợp. Giấy phép do cơ quan quản lý vận tải cấp tỉnh cấp.
Làm sao tránh bị lừa khi giao nông sản cho xe lạ?
Xác minh trực tiếp với bên mua qua số điện thoại hoặc kênh đã biết từ trước, kiểm tra biển số xe, giấy tờ tài xế, chụp ảnh xe và người nhận, ký biên bản giao nhận. Cảnh giác khi có người gọi đổi xe, đổi điểm giao vào phút chót.